ΘΕΟΦΙΛΟΣ: Θνητοί, Ήρωες και Θεοί ΕΚΘΕΣΕΙΣ
18.11.21 - 30.01.22 Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη Διοργανωτής: Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη
ΘΕΟΦΙΛΟΣ: Θνητοί, Ήρωες και Θεοί ΕΚΘΕΣΕΙΣ
ΕΚΘΕΣΗ
ΔιεύθυνσηΒασιλίσσης Σοφίας 9 & Μέρλιν 1
Τ.Κ. 106 71, Αθήνα
Έκθεση: ΘΕΟΦΙΛΟΣ: Θνητοί, Ήρωες και Θεοί ΕΚΘΕΣΕΙΣ

Εβδομήντα σημαντικά έργα του Θεόφιλου παρουσιάζονται στο Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. και Μ. Θεοχαράκη, τα οποία προέρχονται, στην πλειονότητά τους, από το Μουσείο Θεόφιλου στην Βαρειά της Μυτιλήνης, σε άμεση συνεργασία με τον Δήμο Μυτιλήνης, καθώς, επίσης, και με δανεισμούς από Μουσεία, Πινακοθήκες, Τράπεζες και ιδιωτικές συλλογές από όλη την ελληνική επικράτεια.

Το σύνολο του έργου του μεγάλου μας λαϊκού ζωγράφου αποπνέει αισθητική και πνευματική συγκίνηση, αφού είναι διαποτισμένο από την ιστορία μας. Ο Θεόφιλος βύθιζε το βλέμμα του στους πανάρχαιους χρόνους και τα πάθη του λαού μας, αναζητώντας την αλήθεια της ζωής. Με τα λίγα γράμματα που γνώριζε, συνόδευε τις εικόνες των έργων του με ασύντακτες και ανορθόγραφες λεζάντες επιθυμώντας να συμπληρώσει ή να επιβεβαιώσει αυτή την ίδια την πρόθεσή του για την αλήθεια των εικόνων του. Η φλογερή του αγάπη για την Ελλάδα τον οδήγησε στην αθώα έκφραση του οραματικού του κόσμου. Έτσι, επίμονα ανακαλεί την ιστορική μνήμη, σε έργα όπως «Λεωνίδας ο Βασιλεύς της Σπάρτης… το 380π.Χ. προς τους Πέρσας» και το οποίο μας παραπέμπει στο «Άσμα τοῦ Λεωνίδου τοῦ πεσόντος ἐν Θερμοπύλαις» έως εκείνα που έχει εμπνευστεί από τους αξεπέραστους μύθους ή όσα υμνούν τη γαλήνια ζωή, «Μονομαχία Ἀχιλλέως και Ἔκτορος ἔξωθεν τοῦ Φρουρίου τῆς Τρωάδας…», «Ο Φρῖξος επί Χρυσομάλλου κριοῦ και ἡ Ἕλλη», «Ο Ἂρης Θεός τῶν ἀρχαίον Ελλήνων Θεός του πολέμου» και «Η ποιήτρια τῆς νήσου λέσβου Σαπφῶ και ο κυθαρωδός Αλκαῖος» μεταξύ των άλλων.

Ο Θεόφιλος είναι ο ακλόνητος θεματοφύλακας της ελληνικής ιστορίας και της παράδοσης, δεν τον ενδιέφεραν οι απλές αποτυπώσεις της στιγμής, αλλά η πολυπρόσωπη αποτύπωση ιστορικών γεγονότων, αγωνιστών και ηρώων, που κατάφεραν να περάσουν από το εγώ στο εμείς.

Ο παθιασμένος αυτός ζωγράφος, που τόσο άδικα ελεεινολογούσαν και περιφρονούσαν, επιθυμούσε αδιαπραγμάτευτα να μεταδώσει άμεσα αυτό που αισθανόταν, με μια ανεπιτήδευτη ζωγραφική έκφραση, γεμάτη από δύναμη και αίσθηση υπερηφάνειας. Η δουλειά του απλώνεται σε όλο τον κόσμο, ίσως γιατί αποτελούσε αυτόν τον ίδιο τον καθρέφτη της ύπαρξής του και την επιθυμία να ξεπεράσει τη μοίρα του κακού ή του ηττημένου. Όπως γράφει ο Ελύτης «Ο Θεόφιλος πέραν από την ενοχή και την αμαρτία, κατευθύνεται ολόισα στον Παράδεισο». Την ειλικρίνεια και το βάθος της αθώας του ζωγραφικής πρώτοι στήριξαν οι Γιώργος Γουναρόπουλος, Ορέστης Κανέλλης και Τάκης Ελευθεριάδης, καθώς επίσης οι τεχνοκριτικοί Ελευθέριος Τεριάντ και Δημήτρης Ευαγγελίδης. Αυτοί πρώτοι έσκυψαν με σεβασμό πάνω στο έργο του και συγκέντρωσαν πολύτιμες πληροφορίες για τον γιο του τσαγκάρη Γαβριήλ Κεφάλα, που γεννήθηκε το 1870 και της Πηνελόπης Μιχαήλ, η οποία ήταν κόρη αγιογράφου. Ο φουστανελοφόρος  Θεόφιλος, αν και έζησε μια φτωχική ζωή, κατάφερε μέσα από τη μαγεία της ζωγραφικής να ξεπερνάει τις αντιξοότητες της καθημερινότητας, να συνομιλήσει με τους πρωταγωνιστές της ιστορίας και να εμπνευστεί από την αξεπέραστη ομορφιά της φύσης.

Άφησε την τελευταία του πνοή στα 64 χρόνια του, στο φτωχικό του σπίτι στη Μυτιλήνη. Ήταν 24 Μαρτίου, του 1934, παραμονή της εθνικής επετείου. Την επόμενη μέρα κάποια παιδιά, που όλη τους τη ζωή ήταν τα μόνα που τον ακολουθούσαν, άλλοτε παίζοντας και άλλοτε κοροϊδεύοντάς τον, θα σήκωναν στα μικρά τους χέρια τις ελληνικές σημαίες για να θυμίσουν ότι η μνήμη ποτέ δεν λυγίζει και παραμένει άσβεστη φλόγα γνώσης.

Ο Θεόφιλος ζωγραφίζει με την ψυχή του και υπερβαίνει κάθε σχεδιαστική αδυναμία, με το πείσμα να ολοκληρώσει με αμεσότητα τη ζωγραφική του αφήγηση. Εκείνο που καταφέρνει, με τη δύναμη της απλοϊκής του έκφρασης, είναι να μεταδώσει τη ζωογόνο ανάγκη του ανθρώπου για την ελευθερία. Έτσι, το έργο του αποπνέει αίσθημα ευθύνης και ελπίδας για το αύριο, αφού φανερώνει αυτή την ξεχωριστή Ελλάδα με τους αγωνιστές, τους ήρωες και τους θεούς της, πάντα να ξεχωρίζει μέσα στην απεραντοσύνη του κόσμου.

Στο Ίδρυμα Β. & Μ. Θεοχαράκη σπουδαία έργα του παρουσιάστηκαν στις εκθέσεις «Οδυσσέας Ελύτης: Ποίηση και Ζωγραφική», «Όταν το φως χορεύει, μιλώ δίκαια. Ο Γιώργος Σεφέρης και η ποίησή του μέσα από τη ζωγραφική και τη φωτογραφία.», «Πολύτιμα έργα ζωγραφικής από το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης Δήμου Ρόδου» και «Η Ανθρώπινη Μορφή στην Ελληνική Ζωγραφική στον 20ό αιώνα».

Επιμέλεια έκθεσης: Τάκης Μαυρωτάς

ΔιεύθυνσηΒασιλίσσης Σοφίας 9 & Μέρλιν 1
Τ.Κ. 106 71, Αθήνα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Πρωτοβουλία 1821-2021
E [email protected]